Hiçbir zaman bir lokantada öğle ya da akşam yemeği yemedi. Köşedeki barda ayakta yediği oldu. Lokantaya giren bir kadının ancak bir Fransız olabileceği ya da kötü yola düşmüş olabileceği gibi anlaşılmaz bir inanca sahipti. 

   Ne anlama geldiğini bilmediği şeyler vardı. Bunlardan biri "efemeris"ti.* Bay Raimundo o güzel el yazısıyla ondan "efemaris" mi "efemeris" mi yazmasını istiyordu? Efemeris kelimesinin tamamen gizemli olduğunu düşündü. Kopyalarken her harfine dikkat ediyordu. Gloria on parmak daktilo yazabiliyordu, hem daha fazla kazanıyor hem de patronun o çok sevdiği zor kelimelerin tek bir harfini bile kaçırmıyordu. Böylece kız "efemeris" kelimesine âdeta âşık oldu.

   Bir başka fotoğraf: hiç hediye almadı. Pek de ihtiyacı yoktu. Ama bir gün bir anlığına da olsa istediği bir şey gördü: edebiyatla ilgilenen Bay Raimundo'nun masasında bıraktığı bir kitaptı bu. Adı Ezilmiş ve Aşağılanmışlar'dı. Düşüncelere daldı. Belki de ilk kez, kendini bir sınıfa ait olarak tanımlıyordu. Düşündü, düşündü, düşündü! Aslında kimsenin onu ezmediğine karar verdi, her şey zaten öyle olduğu için öyle oluyordu, mücadele mümkün değildi, ne için mücadele edilecekti ki?

   Soruyorum: bir aşk vedasının ne olduğunu bilecek mi günün birinde? Aşkın baygınlıklarını tadacak mı hiç? Kendince o tatlı yolculuğa çıkacak mı? Hiçbir şey bilmiyorum. Herkesin biraz yalnız, biraz da üzgün olduğu gerçeği ile ne yapabilirsiniz? Kuzeydoğulu kız kalabalıkta kaybolmuştu. Otobüse bindiği Mauà Meydanı soğuktu ve onu rüzgârdan koruyabilecek bir sığınak da yoktu. Ah, ama kim bilir neye özlem duymasına neden olan kargo gemileri vardı. Sadece bazen, İç karatıcı iş yerinden çıktı, dışarıdaki alaca karanlığa verdi yüzünü ve her gün aynı saatte hep aynı saat olduğunu fark etti. Zamanın içindeki büyük saatin işleyişi durdurulamazdı. Evet, özellikle de benim için, aynı saat. Ne olmuş yani? Hiçbir şey. Bana, bir hayatın yazarına gelince, tekrarlarla başa çıkamıyorum: rutin beni yeniliklerden uzaklaştırıyor.

   “Dürüst olmak gerekirse tamamen bir uydurmacadan ibaret bir proje üzerinde çalıştığınız elli yıl boyunca gerileyişinizin önü kesildi, bugünse ona oranla katbekat daha önemli olan asıl planımıza ulaşmak üzere ilerlemek dışında yapacak bir şeyiniz kalmadı.

   “O hedefe ulaşabilmeniz için sizi bu gezegene ve aradan elli yıl geçtikten sonra kendinizi hareket özgürlüğünüzün kalmadığı bir noktada bulacağınız bir zamana yerleştirdik. Şu andan itibaren yüzyıllar boyunca izleyeceğiniz yol kaçınılmaz olarak belirlenmiş durumda. Şu an ilkiyle yüzleşmekte olduğunuz bir dizi krizle karşılaşacaksınız ve her seferinde hareket alanınız öyle sınırlanacak ki, tek ve yalnızca tek bir yol izlemeye mahkum olacaksınız.

   “Her ne kadar bunun farkına çok az kişi varabildiyse de, geride kalan yüzyıllar süresince galaksi uygarlığı yozlaştı ve çöküş evresine girdi. Gelin görün ki, bugün sınır bölgeleri merkezden ayrılıyor; İmparatorluk’un birliği çatırdamaya yüz tuttu. Gelecek nesil tarihçiler geride kalan şu son elli yıl içinde gelişigüzel bir nokta belirleyecek ve ‘İşte Galaktik İmparatorluk bu noktadan itibaren çöküşe geçti,’ diye not düşecek.

   “Haklı da olacaklar; yine de izleyen pek çok yüzyıl boyunca o çöküşün farkına çok az kişi varacak.

   “Çöküşten sonra ise kaçınılması mümkün olmayan bir barbarlık devri yaşanacak; psikotarihçilerimizin bize dediğine göre, normal koşullar altında otuz bin yıl sürecek olan bir devir bu. Çöküş'ün önüne geçemeyiz. Geçmek de istemeyiz, çünkü İmparatorluk kültürü bir zamanlar sahip olduğu canlılık ve değeri çoktan kaybetti. Diğer yandan, takip edecek olan barbarlık dönemini kısaltmak… ve süresini bin yıla kadar indirgemek bizim elimizde.

   “Vakıf hakkındaki gerçeği size elli yıl önce nasıl söyleyemediysek, söz konusu kısaltmanın nasıl yaşanacağını ve ayrıntılarını da söyleyemeyiz. O sürecin ayrıntılarını keşfedecek olursanız planımız başarısızlığa uğrayabilir; tıpkı ansiklopediye ilişkin hileyi sezmeniz halinde olacağı gibi; çünkü o zaman, edineceğiniz bilgiler hareket serbestinizi genişletecek ve eklenecek olan değişkenlerin sayısı bizim psikolojimizin üstesinden gelemeyeceği bir rakama ulaşacaktır.

   “Ama siz bunun ne olduğunu öğrenemeyeceksiniz; çünkü Terminus’ta hiç psikolog yok, Alurin’i saymazsak hiç olmadı da… kaldı ki, o da bizden biriydi.

   “Yine de size şu kadarını söyleyebilirim: Terminus ve galaksinin diğer ucundaki ortağı Vakıf, Rönesans’ın ve İkinci Galaktik İmparatorluk’un gelecekteki kurucularının tohumlarını teşkil ediyor. Terminus’un o zirveye doğru yola çıkması ise, şu anki krizle başlayan bir süreçtir.

   “Söz açılmışken şunu da belirteyim ki, şu an karşı karlıya bulunduğunuz, oldukça yalın bir krizdir ve kendisini izleyecek olan diğerlerinin çoğuna oranla çok daha basittir. Sorunun köküne inecek olursak, durum şöyle özetlenebilir: Siz galaksinin halen uygar durumda bulunan daha merkezi bölgelerinden aniden kopmuş bir gezegensiniz ve sizden daha güçlü olan komşularınızın tehdidi altında bulunuyorsunuz. Barbarlığın alabildiğine genişleyen sınırları tarafından çevrelenmiş, bilim insanlarından kurulu küçük bir dünya sizinki. Kendisininkine oranla daha ilkel bir enerjiyle yüklü bir okyanusun ortasındaki, nükleer güce sahip bir adaya benziyorsunuz; buna rağmen güçsüzsünüz, çünkü gerekli madenlerden yoksunsunuz.

   "Gördüğünüz gibi, durumunuz oldukça zorlu, üstelik harekete geçmeye zorlanıyorsunuz. Bu hareketin niteliği -aynı zamanda içinde bulunduğunuz çıkmazın anahtarı olan şey- de apaçık ortada!" 

   Hari Seldon'ın görüntüsü boşluğa doğru uzandı ve kitap bir kez daha elinde belirdi. Kitabı açıp şöyle dedi: 

   “Geleceğinize ne denli dönemeçli bir yol izlerse izlesin, torunlarınıza daima bu yolun bir kez çizilmiş olduğunu ve yolun sonunda onları yeni ve daha büyük bir imparatorluğun beklediğini öğretin!" 

   Hari Seldon gözlerini kitaba çevirdi, ardından hiçliğe karıştı ve salondaki ışıklar yeniden yandı. 

   Hardin ise başını kaldırdığında, hüzünlü gözleri ve titreyen dudaklarıyla Pirenne'yi gördü. 

   Mütevelli Heyeti Başkanı'nın sesi kesin ama ifadesizdi. "Anlaşılan o ki, sen haklıymışsın. Bu akşam saat altıda bizimle buluşursan, Heyet ne yapılacağına dair senin görüşüne başvuracak." 

   Heyet üyeleri birbiri ardına Hardin'in elini sıktı; o ise kendi kendine gülümsüyordu. Üyeler bu durumu anlayışla karşıladılar; ne de olsa yanılgılarını kabullenecek kadar iyi birer biliminsanıydılar... ne var ki onlar için artık çok geçti. 

   Hardin saatine baktı. Vakit tamamdı. Lee'nin adamları kontrolü ele geçirmiş olmalıydı; Heyet artık kimseye emir verecek konumda değildi. 

   İlk Anacreon uzay gemisi ertesi gün gezegene iniş yapacaktı, ama bu durum da sorun oluşturmuyordu. Nasıl olsa altı ay sonra onlar da emir veremeyecek hale gelecekti. 

   Aslında, Hari Seldon'ın belirtmiş olduğu, Salvor Hardin'in de Anselm haut Rodric kendisine Anacreon’un nükleer güçten yoksun oluşundan ilk bahsettiğinde içinden geçirmiş olduğu gibi... bu krizin çözümü apaçık ortadaydı. 

   Hem de gün gibi açık! 

   “Güvercinler için uçmak öyle kolay ki… Uçmaya böyle yakın durduğumda ben de uçabileceğimi sanıyorum.  Neyse ki şimdilik sandığımı biliyorum.”

   Sesli okudu: “Güvercinler için uçmak öyle kolay ki…” Tiz bir kahkaha patlattı.  Mektubu yırtmak isteğiyle doldu; kıyamadı. Sıkıntısı daha da arttı. 

   Şimdi bu halimi görse o da aklımdan şüphe etmez miydi? Hayır etmezdi. Muhtemelen benimle birlikte gülerdi. Gülüşlerimiz… Onca bâdireyi gülüşlerimiz sayesinde atlatmıştık; zamansız, sebepsiz, ölçüsüz gülüşlerimiz… Hayat geçerken bizi ilmek ilmek birbirimize kenetlemişti. İlmek ilmek… Çok az kişi böyle eğreti düğümlerle böyle sıkı tutunabilir birbirine. 

   “Hangi mesafelerde olursak olalım üç yüz altmış beş gün içerisinde kendimi sana en yakın hissettiğim zaman, bu gecenin sabaha eriştiği an. Senden bana dönen zamanın ‘tarih’ adı altında sayılarla bölünmesine içerlesem de aksi durumda bîhaber olacağım bu zamanın kayıt altına alınmış olması beni mutlu ediyor.”

   Balkondayız, sarı saçlarım omuzlarımdan süzülüyor, ara ara sağ elimle arkaya savuruyorum onları, senin gözlerinde muzip kıpırdanmalar, “Buranın havasını hiç sevmiyorum.” diyorum. “Çok kirli.”

   Nerenin havasını seviyorsun?

   Geldiğim yerde rüzgâr ferah eser, iyot kokusu getirirdi.

   “Gel” diyorsun. Tutuyorsun elimden, bir odadan çıkar gibi çıkıyoruz o Orta Anadolu şehrinden. Şen şakrak adımlarımız. Bozkırı heyecanla arşınlayıp bir kıyıya varıyoruz. Suya değiyor ayaklarımız. Birdenbire büyüyoruz. Su boyunca koşuyoruz.

   Dış. Sahil. Gün.

   Su boyunca koşuyoruz.

   Dış. Sahil. Gece.

   Su boyunca koşuyoruz.

   Dış. Sahil. Gün.

   Su boyunca koşuyoruz.

   Dış. Sahil. Gece.

   Su boyunca koşuyoruz.

   Dış. Sahil. Gün.

   Sıcacık kumlara uzanmışım, elimde kitap. “Hadi” diyorsun “Karşı adaya yüzelim.”

   Hayır, çok güzel bir öykünün ortasındayım, bölmeyelim.

   “Bereket ki uyanık rüyayı tatmamış olanlar hiçbir şeyi fark etmezler. Yoksa uyanık rüyada yaşayanları sokak başlarında linç ederlerdi.”

   Sen sıcak kumlardan yanan ayaklarının üstünde sekerek denize koşarken arkandan bağırıyorum:

   Bizi fark etmelerinden korkmuyor musun? Linç etmelerinden?

   Adaya yüzelim!

   Kitabı şemsiyenin gölgesine bırakıp arkandan koşuyorum.

   Kumlar cayır cayır yanıyormuş!

   Suya atlıyorum. Kulaç atmaktan yorgun düşüyorum denizin ortasında. Sırtüstü suya bırakıyorum kendimi, suyun üzerindeyim. Gözlerimi engin gökte gezdiriyorum. Berrak. Güneş gözümü alıyor. Gözlerimi yumuyorum.

   Gözlerimi açıyorum. Ulu bir çam ağacının altında, sırtüstü uzanmışım toprağa. Çam dallarından parçalı düşüyor yüzüme güneş. Sana doğruluyorum.

   Neredeyiz?

   Dilburnu’nda.

   “Nerede olursak olalım, birlikteyiz: bazı akşamlarda, bazı sıkıntılarda, bazı rüyâlarda, bazı dualarda, bazı kalp atımlarında, bazı acılarda, bazı umutlarda… Belki de değiliz. Birlikte değiliz. Bu sadece bir avuntu belki de. 

   Tarihten bahsediyordum, bugünden ve yarından. Geçmişte kalmışken şimdiyi ve yarını bu kadar çok sayıklıyor olmam… İyileştiremediği ağrıyla yaşamayı öğreniyor insan. Yaşamak… Yaşam. Yaşa! 

   Az kaldı, birazdan ağaran günle bir çivi daha çakacağım. 

   On bin beş yüz doksan üçüncü çiviyi.” 

   Elini mektubun yanına koyarak parmaklarını gerdi. Ayasının içindeki kavisli çizgilere baktı. Işıl ışıl bir çiviyi düşledi. Heyecanlandı. Elini duvarın yüzünde gezdirdi. Çoğunlukla kuvvetli bir nefret duyduğu bu duvarlara şimdi merhamet doluydu. 

   “Ummaktan doğan duyguyla dünya ağrımız esenlik buluyor. Ne iyi etmişiz ‘her vaziyette umut etmeyi’ birbirimize öğreterek.”

   Umut ve intizar. Başka türlü olsaydı böyle hoşnut olur muyduk? 

   Sayıklamalarla dolu mektubu teşekkür ederek bitirmek istedi. Hayatında olmasından duyduğu memnuniyeti teşekkürden başka nasıl ifade edebileceğini bilemedi.

   “İyi ki…         26 Kasım şafak vakti.”

   Pencereye vuran cılız ışıkla odanın rengi kehribardan maviye döndü. Masanın sağ tarafındaki çekmeceden kırmızı mühür mumunu aldı; ucundan kırdığı parçayı mum eritme kaşığına koydu ve kaşığı hala söndürmediği mumun üzerine tuttu. Kaşığın içindeki mühür mumu büsbütün eridiğinde onu, mektubu koyduğu zarfın ağzına döktü. Gün doğmadan az evvel kanadını muma yandırıp alevin yanına düşen pervaneyi zarfın ağzını kapatan eriyik muma iliştirdi ve ahşap  gövdesini sımsıkı tuttuğu mührün pirinç alaşımlı ucunu eriyik muma  var gücüyle bastırdı. Pirinç mührün ağırlığının altında pervanenin tek kalan kanadı da kırılmış ve mühür öylece katılaşmıştı. 

   Mektubu elime alıp bakışımı mühre yönelttim. Pervanenin yok denilecek kadar ince ve saydam kanadı üçe bölünmüş, cansız vücudu bu dünyadan geçtiğinin zarif nişanesi olarak mührün üzerinde donakalmıştı. Açık pencereden giren sabah rüzgârı masanın köşesindeki mumu söndürüverdi.

   Yemeği bitiriyorlar. Bulaşıkları bir çırpıda yıkıyor. Sedirin olduğu odaya geçip, pencereden kımıltıya bakıyor. Daha önce hiç bu kadar dikkatini çekmemişti. Oysaki buralara hep seyyahlar uğrar, su deposu boşalan develerine evlerinin önündeki arktan su içirirlerdi. Böyle zamanlarda Lavinia kapıya, pencereye çıkmaz, elbisesine uyumlu olarak iliştirdiği çemberden başına bağlayıp, sedirli odada otururdu. Yabancılardan korkardı ama onlarla muhabbet etmek de isterdi. Geldikleri ülkelerde neler vardı, hangi kuşlar hangi otlar, hangi böcekler yaşardı? Oralarda geceler ve gündüzler nasıl geçerdi? Yemekler nasıldı mesela? Anne ve babalar çocuklarına nasıl sarılırdı, babaanneleri var mıydı? Evlerindeki pencereler nerelere bakardı?

   “Kaçtığını gizlemeye çalıştın, tek söz söylemeden ayrılmak istedin. Uzun süre, bütün o kış boyu o yolculuğu planlamıştın, biliyorum. Kaçmaya mı çalışıyordun? Beni arkanda bırakman umurunda değil miydi, birbirimize verdiğimiz sözleri tutmamak umurunda değil miydi, seni onca mutlu ettiğini söylediğin varlıktan yoksun kalacak olmak? Ben seninle birlikte olduğum için ötekiler beni aşağıladılar, beni düşmanları bildiler. Beni kimlerin eline bıraktığını sanıyordun, beni, ölmek üzere olan beni?" 

   “Böyle olmasını istemedim, gitmeyi ben seçmedim, Roma’da kalmayı ben seçmedim. Bana inanmalısın,” dedi Fabris. 

   “Yalan. Tanıştığımız zaman yıkkın biriydin, zavallı, yoluna kaybetmiş biri, sana bizimle gel, bize katıl diyen bendim. Daha sonra gideceğini anlayınca, dua ettim, yalnız kaldığında, nerede olursan ol, benim adımı tekrarla, umutsuzluk içindeyken benim adımı tekrarla diye. Ne kadar uzağa gidersen git belleğimin senin peşini bırakmaması için dua ettim. Öldüğün zaman benim gölgem seni rahatsız etmeye devam edecekti. Ben öldüğüm zamansa, senin başına gelen felaketlerin öyküsü mezarımın dibinde yatarken bana ulaşacak, ben o öyküyü duyacak ve sevinecektim." 

   “Marta, farkında değildim."

   “Beni ne kadar az tanıyordun. Beni şimdi de ne tanıyorsun." 

   Tüketim, en azından tüketim tarzlarından biri, değiş tokuşa, Öteki’yle karşılaşmaya yarayan o özel iletişim biçimine benzer. Tüketim gerekliliği hiçbir şekilde üst üste yığılmış mallarda değil, destekleyebileceği ilişki sistemlerinde yatar. Üretkenlik ideolojisi, gelip geçici ürünleriyle, aşırı donatımıyla, kolay kredisiyle vb. birlikte, gittikçe daha çok geçersiz sayılmaktadır, özellikle de çok daha büyük bir çevre duyarlılığıyla “İlerleme’nin zararları”na karşı koymak isteyenler tarafından. Tuhaf bir biçimde, yeni değiş tokuş uygulamalarının açığa çıkışı, tüketici derneklerinden değil de İnsanlık’ın yazgısını dert edinen “değişken” bir topluluktan ileri gelir. Öyle görünüyor ki, otium bu yoldan negotium’un içine girmektedir. Bununla birlikte, gereksizin gerekliliği kendini kabul ettirmiş midir?

   Heyecanlanmıştı. Arada ayağa kalkıyor, arada oturuyor, soluklanmak için şarabından iri bir yudum alıyor. Sonrada elleriyle havada daireler çizerek anlatmaya devam ediyordu.

   “Ben bu oyunun yapımcısıyım. Sen bana şunu istiyorum diyorsun, ben hemen hallediyorum. Sahneyi bulmak, seyircileri ayarlamak, paranın peşinde koşmak falan hep benim işim. Elimizde harika bir oyun var, benim sorumluluğum da bunu doğru yerlere satmak. İşin orasına sen hiç karışmayacaksın.”

   Ne yalan söyleyeyim, öylesine büyük bir coşkuyla anlatıyordu ki, izlerken büyülenmiştim. Tiyatro oyunu benzetmesiyle beni ânında avucuna almıştı. Sedat ayağa kalkana kadar İrem’in sözlerinin hiçbir noktasını sorgulamamıştım.

   “Bu oyuna bir de oyuncu gerekiyor,” derken abartılı bir hareketle kollarını iki yana açmıştı Sedat. “O noktada da devreye ben giriyorum. Sahne, ışık, hareket, replikler ve perde…” İrem’in alkışları arasanda selamını verip gururla bana bakmıştı.

   Sedat’ın şaklabanlığıyla kendime gelmiştim. “Bu dediklerinizde ciddi değilsiniz değil mi? Böyle anlatınca oldukça eğlenceli ama gerçek hayatta karşılığı yok bu oyunun.”

   “Ben gayet ciddiyim,” demişti İrem, “denemekten ne çıkar? Sedo’dan bir kişisel gelişim uzmanı yaratabiliriz. Sen yazarsın, ben pazarlarım. Sahneye ondan daha çok yakışacak birini düşünebiliyor musun?”

   “Saçmalama İrem. Ben ne anlarım kişisel gelişimden? Hem kim inanır Sedat’ın anlattıklarına?”

   “Bütün gün bana anlattıklarını yazsan yeter. İnsanların kendilerini iyi hissettirecek hikâyelere ihtiyacı var."

   “Gözlerime bakın.”

   “Niçin?”

   “Gözlerime bakın.”

   “Ne istiyorsunuz?”

   “Gözlerime bakmanızı.”

   Baktı. Silahını aldım ve göğsüme dayadım.

   “Beni öldürmek mi istiyorsunuz? Hemen öldürün. Uykumun ortasında öldürülme ihtimali sinir bozucu. Beni öldürmeyi düşünüyorsanız hemen öldürün. Bu bir cinayet olacak, ama hiç olmazsa sizi hain olma zahmetinden kurtaracağım.”

   Soluklandı ve örtülü bir hakareti yanıtlamak için doğru sözcükleri bulamayan birinin öfkesiyle iç çekti. Ani bir hareketle silahı elimden çekip aldı. Şakağıma dayadı. Çok soğuktu. 

   “Sonsuza dek yaşamak isteyenlerdensiniz siz. Saygıdeğer pederler size İsa’nın sözlerini okumazlar mıydı? Bir gün mutlaka öleceğimizi size defalarca söylemediler mi?”

   Silahı indirdi. Bakışlarını kaçırdı.

   “Hepimiz ölmek zorundayız. Bugün, yarın, Tanrı ne zaman isterse. İkimizin de silahı var. İsterseniz kendinizi öldürün.”

   Aşırı sert yüz hatlarının bir gülümsemeye dönüşmesini beklemiyordum. Durumun vehametine karşın bir an durdu ve sessizlik. Dışarıdaki ulumaları dinlerken, hangi ölçüte göre bilinmez, beni değerlendiriyordu. Sonunda:

   “Fenerde saklanmak istiyordunuz, işte şimdi buradasınız. Sizi kutlamamı ister misiniz? Hiçbir şey anlamıyorsunuz.”

   “Siz, cezaevinin demir parmaklarına parmaklıklarına yaklaştıkça özgürleştiğini sanan insanlardansınız.” Sertçe elini oynattı. “Evet, şimdi mermiler. Kurbağa suratlar kapıya vuruyorlar.”

   Ne istediğini anlayıp geri çekildim. Silahını, Remington’lardan birini ve mermi sandığını yüklendiği halde merdivenleri kuş gibi çıktı Batís. İki boş çuval gördüm. Şilte yerine kullandım. Canavarlar uluyordu. Batís  yüksek bir yerden ateş ediyordu. Tek düşüncem uyumaktı; artık uyu.

   Uyu

   Uyu

   Uyu